Exit Geest

Philip Roth

Exit Geest is geen banaal boek, wel een boek met een nogal plastisch uitgewerkte obsessie, waardoor het geheel maar moeilijk beklijft. Ik doel hiermee vooral op het haperende geslachtsdeel van Zuckerman, dat hem niet alleen dwingt een luier te dragen maar ook in de weg staat seks te hebben. Na de zoveelste mijmering over de tijd dat het allemaal nog koek en ei was daar beneden, weet je het als lezer wel en hoop je dat Nathan maar weer snel z'n biezen pakt en naar z'n boshut vertrekt. Met Exit Geest is Roth er maar mondjesmaat in geslaagd om naast de fysieke ongemakken die Zuckerman ondervindt ook te laten zien wat voor uitwerking dit op de man z'n geest heeft. Sla Coetzee er nog eens op na, zou ik zeggen.
De joods-Amerikaanse schrijver Nathan Zuckerman, bekend uit eerder werk van Roth, heeft tien jaar in afzondering geleefd, gevlucht uit New York na bedreigingen. De ooit viriele vrouwenjager is nu een oude man: impotent, kampend met incontinentie en een geheugen dat minder wordt. De kans op een succesvolle behandeling bij een uroloog brengt hem terug naar New York. Levenslust bloeit nog een keer op, zeker als hij een aantrekkelijke jonge schrijfster ontmoet. Via haar komt een jonge wetenschapper op zijn pad, die de biografie wil schrijven van Nathans literaire held Lonoff, waarin hij een sensationele onthulling wil doen over diens priveleven. In Nathans confrontaties met deze jongere personen en met de evenals hijzelf afgetakelde geliefde van Lonoff presenteert Roth (1933) zijn thematiek van ontluistering: van de ouder wordende mens die zich vergeefs verzet tegen aftakeling, van de literatuur die ten onder gaat aan vervlakking en van een land dat een president als Bush kiest. Roths analyses zijn messcherp in deze stilistisch gevarieerde roman die volgens de auteur de laatste 'Zuckerman' is.

Boy

Bernlef

In ‘Boy’ beschrijft J. Bernlef de begintijd van de film. Fabuleren en filosoferen over beeld en geluid zouden zo elegant samen kunnen gaan. Maar een echt drama wordt het niet. Het vakkundig vertelde verhaal blijft een academische exercitie.
Met de moord op een bekende filmactrice én buurtgenote, Polly Todd, lijkt zich echter plotseling een echt drama aan te dienen. Iets wat zou kunnen uitgroeien tot een groot verhaal. Polly wordt dood en naakt gevonden op haar bed. Ze blijkt gewurgd te zijn. In haar kledingkast wordt een jongetje aangetroffen dat kan spreken noch horen en direct als hoofdverdachte wordt gearresteerd. William is van meet af aan gefascineerd door deze zaak, al was het maar omdat hij een stille liefde koesterde voor Polly. Menige natte droom heeft hij met haar beleefd.
Het doofstomme jongetje dat voordat het in de gevangenis belandt in een ziekenhuis wordt geobserveerd, heet Boy, zo komt William al gauw te weten. Hij leert Boys beschermvrouwe kennen, Amy, die de vertoning van de stomme films begeleidt op de piano. Met het grootste gemak stuit William op foto’s, namen, getuigen en moeiteloos trekt hij zijn conclusies. Dat hij daarbij de echte speurders, de politie, te snel af is, blijkt uiteindelijk niet zonder reden. De moord wordt opgelost, William en Amy vinden het geluk, maar voor Boy komt dit allemaal te laat.

Zie hier de wervelende handeling teruggebracht tot de naakte feiten. Boy is in zekere zin een ouderwetse roman, vol gebeurtenissen, waarin een alwetende verteller nu eens hier zijn licht laat schijnen en dan weer daar, en waarin duidelijk naar een ontknoping toe wordt gewerkt. Als je niet wist dat Bernlef de schrijver was, zou het niet lukken om de zweem van oubolligheid die over iedere bladzijde ligt, van je af te schudden en oog te houden voor de precieze observaties.
Zo is 'Boy' vooral ook een roman over de betekenis van film en een ode aan het onbetekenende detail, dat in geen verhaal past, maar toch voor het vergeten moet worden behoed.

Heldendroom

Inez van Dullemen

Vlak na het overlijden van haar broer Onno vindt Vera onder zijn bureau bij toeval een oude koffer met nazistische propagandabladen. Deze voorwerpen brengen haar onvermijdelijk terug naar hun kindertijd. Als kind was Onno astmatisch. Vanwege de afkeer voor zijn eigen zwakte ontwikkelt hij een intense haat tegen alles wat buiten de gewone gang van zaken valt. De ziekte maakt hem vatbaar voor het nazisme. Als het gezin tijdens de oorlog overweegt naar Engeland te vluchten, fantaseert hij over een kaderopleiding bij de Jeugdstorm, waar hij zich uiteindelijk bij aansluit. Onno’s keuze voor de Duitse bezetter heeft een verwoestende werking op de toch al broze eenheid binnen het gezin. Toen Inez van Dullemens broer in 2003 overleed en zijn enige dochter op de hoogte raakte van diens nazistische verleden, vroeg zij Inez de geschiedenis van haar vader te beschrijven. Heldendroom is het onthutsende portret van een in wezen tragisch mens en de beklemmende en suggestieve weergave van de familiegeschiedenis van een geliefd auteur.
Fraai geschreven, recht ut het hart.

Het parfum

Patrick Suskind
De geschiedenis van een moordenaar. Het Parfum slaat op het perfecte parfum dat de hoofdpersoon wil maken om zijn ontbrekende lichaamsgeur te vervangen. Jean-Baptiste streeft erna om dat ene perfecte parfum te maken waardoor hij de wereld zal kunnen beheersen.Hij is constant met parfums en geuren bezig. Zijn hele belevingswereld bestaat uit geuren en parfums.

Het verhaal speelt zich in Frankrijk af. In het begin zijn we in Parijs, daarna op de woeste vlakte bij Plomb du Canal, vervolgens reist Grenouille via Marseille, Cannes en Montpellier naar Grasse. Uiteindelijk komt hij weer terug in Parijs. De plekken waar Grenouille zich het meest bevindt zijn de steden vol geuren, een parfumerie, de markt etc.
In weelderig proza beschrijft Süskind opkomst en ondergang van de achttiende-eeuwse geurpsychopaat Jean-Baptiste Grenouille.
Süskind heeft hier met volstrekt meesterschap een volstrekt eigen wereld geschapen. Hij schrijft zo evocatief dat je de straten van Parijs en de velden van de parfumstad Grasse vanuit je zetel kan ruiken. Hij geeft het isolement van de geniale psychopaat zo indringend weer dat je oprecht begrip voelt. En welke dubbele bodem deze roman ook heeft - verkapt zelfportret, politieke allegorie of een eerbetoon aan de schelmenroman en de Grand Guignol - op het verhaal zelf valt niets af te dingen. Briljant entertainment, meer inzicht in de condition humaine en een literaire ervaring die je bijblijft: Het parfum heeft het allemaal te bieden. Als dat geen hedendaagse klassieker is.

Tegen de stroom in

Katy Gardner
Cass Bainbridge heeft besloten niet meer met de stroom mee te zwemmen. Ze verlaat Londen, het huis dat ze deelt met haar vriend Matt en gaat doceren aan de universiteit van Brighton, aan de zuidkust van Engeland.
Maar Brighton is niet de meest voor de hand liggende plaats voor een vrouw met een intense afkeer van de zee.

Tegen de stroom in is een boek dat fascineert en irriteert tegelijk. Het is fascinerend om te lezen hoe snel iemand af glijdt van een succesvol gesetteld leven naar een leven vol onrust en depressiviteit. Het psychisch verval wordt prachtig in kaart gebracht. Bovendien is het gegeven dat Cass zo druk bezig is met het verdringen van haar eigen leed waardoor ze niet meer ziet wat er om haar heen gebeurt, goed opgeschreven en interessant. Het boek irriteert echter doordat het allemaal zo lang duurt. Als lezer wil je weten wat Cass zo dwars zit, waarom doet ze zo vreemd en moeilijk? Het uitstellen van deze informatie levert geen spanning op, integendeel, je krijgt het gevoel dat je wordt zoet gehouden met irrelevante details (b.v. over haar inhoudelijke college´s). Op een gegeven moment heb je wel door wat er heeft gespeeld en het uitstel van de schrijfster zorgt dan voor een verslapping van de aandacht. Daarnaast is het einde echt te zoetsappig naar mijn smaak. Gelukkig worden de uiteindelijke openbaringen van Cass en de mensen die haar dwars zitten erg mooi beschreven, wat de irritatie weer deels opheft. Een aardig boek, bij vlagen spannend en fascinerend.

De vliegeraar van Kabul

Khaled Hosseini

De welgestelde Amir en maatje Hassan, zoon van huisbediende Ali, hebben rond 1975 een mooie jeugd in de Afghaanse hoofdstad Kabul. Ze doen mee aan de vliegerfeesten, genieten van westerse invloeden, weten van de heersende politieke en culturele verhoudingen. Maar er gaat tussen Amir en Hassan iets heel erg mis en zij verliezen elkaar uit het oog. Na de Russische inval in Afghanistan (1980) vluchten vader en zoon naar de VS, waar ze een nieuw leven opbouwen. Amir gaat studeren en vindt de vrouw van zijn dromen. Maar alles verandert als een vroegere huisvriend hem in 2001 vraagt naar Pakistan te komen. Dan breekt de hel los. Geheimen worden prijsgegeven en via het nu vreselijke Kabul, waar de Taliban hun schokkende praktijken uitoefenen, keert een bijna gebroken Amir terug naar Amerika. De in Kabul als zoon van een diplomaat geboren, in 1980 naar de VS geemigreerde schrijver heeft een prachtige roman geschreven, waaruit zijn bevlogenheid voor het 'oude' Kabul blijkt en zijn afschuw van de verschrikkingen van het Taliban-regime. Uitstekend opgebouwde, spannende en mooi in het Nederlands vertaalde roman.

Laten wij aanbidden

Anne-Marie Mac Donald

Het wordt niet vanuit één persoon verteld, maar vanuit een hele serie. Daardoor krijg je inzicht in alle karakters en zelfs sympathie voor de grootste booswichten. Dat lijkt me geen kattenpis Steeds weer doen de hoofdpersonen elkaar de vreselijkste dingen aan, offeren zich op, vermoorden elkaar uit liefde, plegen incest en alles blijft toch begrijpelijk als je door de ogen van ieder apart kijkt. Geheimen en misverstanden hebben vreselijke gevolgen, maar ieder probeert wanhopig iemand anders of iedereen te redden vanuit het deeltje van de puzzel dat hij (zij) ziet.
Cape Breton Island, Nova Scotia, rond 1900 - de jonge pianostemmer James wordt met zijn kindbruidje Materia verbannen naar een eenzaam huis op een klif. Ann-Marie MacDonald volgt de tumultueuze lotgevallen van hun vier dochters. Een adembenemende geschiedenis die bijna een eeuw omspant.
Broeierige sfeer, goede karaktertekeningen, maar wat meer afwisseling en spanningsopbouw had dit lijvige boek zeker geen kwaad gedaan. Onderscheiden met de Commonwealth best first book award