Nachttrein naar Lissabon

Pascal Mercier

Het is je vast ook wel eens opgevallen: aangekomen in het midden van het leven doen mensen soms rare dingen.

Evenzo Raimund Gregorius, hoofdpersoon in deze filosofische roman, leraar klassieke talen aan een gymnasium in Bern, en daar ook wel liefdevol “Mundus” of “de Papyrus” genoemd.
Al dertig jaar loopt hij dezelfde route naar school, tot hij op een ochtend een vrouw tegenkomt, die van plan lijkt van een brug af te springen.
Ze spreekt hem aan.  Een beetje verdwaasd en met hese stem vertelt ze hem dat ze Portugees is. Heel bizar: ze schrijft een telefoonnummer op zijn voorhoofd.
Gregorius neemt haar mee en zet haar achter in zijn klas.
Op een gegeven moment staat ze op, loopt zachtjes naar de deur, legt glimlachend een vinger op haar lippen, en verdwijnt.
Gregorius is verbijsterd. Dan staat ook hij op, laat zijn leerlingen in verwarring achter, en loopt naar buiten om nooit meer terug te keren.

De betoverende vrouw vormt de trigger tot een heftige existentiële zoektocht.
De trein in de titel is een metafoor voor het leven, dat zijn richting kiest zonder dat je daar veel invloed op hebt. De dingen gebeuren gewoon. De specificatie ‘nachttrein’ lijkt mij te verwijzen naar het begrip ‘nacht van de ziel’.
Gregorius komt in een boekhandel terecht, waar een studente een boek laat liggen dat zijn aandacht trekt. Hij bladert het door en raakt zo in de ban van de persoonlijke verhalen van de schrijver, Amadeu Prado, een Portugese arts, dat hij besluit deze op te sporen.

Geconfronteerd met diens levensvragen en levensbeschouwingen, die Gregorius zich geheel eigen maakt, denkt hij dat Amadeu de sleutel kan zijn tot zelfverstaan.
Gregorius stapt op de trein naar Lissabon en valt daar in handen van de ene na de andere kennis van de schrijver, die trouwens allang dood blijkt te zijn, en daardoor kan hij zich een steeds completer beeld van deze geniale man vormen.

Dit boek gaat over "kantelend bewustzijn". Van het ene op het andere moment denkt Gregorius niet meer "toekomstgericht", maar "achteruit", vanuit het perspectief van de dood. Dat maakt alles anders. Het leven; leeft hij dat wel echt? Of leeft hij alleen maar in gedachten?
Dit wordt prachtig uitgebeeld in een heel onbenullig thema, namelijk een oude bril, die aan gruzelementen gaat, en waardoor Gregorius gedwongen wordt een "nieuwe bril op te zetten".

Dit boek is echt een feest voor de geest.
Het enige waar ik steeds op hoopte was de terugkeer van de geheimzinnige vrouw van het begin. Helaas: ze kwam niet. Maar misschien is dat ook beter zo, en kunnen wij niet anders dan alleen maar een glimp opvangen van de engelen om ons heen.

Later

Rosamund Lupton

Het verhaal wordt grotendeels verteld vanuit de belevingen van Grace en Jenny zelf die, vanaf het moment dat zij in het ziekenhuis werden opgenomen, uit hun lichamen zijn getreden. Vanuit deze positie proberen zij de brandstichter te ontmaskeren. In het begin is deze manier van (be)schrijven wel even wennen. Ook brengt het verhaal op deze manier weinig spanning teweeg. Het laat wel goed de gevoelens van de personages zien: hun onmacht, verdriet, woede, hoop en wanhoop. Bij Mike en Sarah is er aan de ene kant uiteraard de hoop op herstel van Grace en Jenny, maar aan de andere kant ook het verlangen om de zaak opgelost te zien, te weten wie hun dit heeft aangedaan. Daardoor is Later in psychisch opzicht sterker dan op het gebied van spanning. Het hele verhaal beslaat uiteindelijk maar vier dagen; hierin wordt uiteraard ook teruggekeken naar het verleden. Hoe zag het gezinsleven er voor de ramp uit en hoe waren de onderlinge verhoudingen.

Al met al is Later niet zo zeer een thriller, maar meer een psychologisch drama waarin de daden van personen te herleiden zijn naar de problemen die zij in hun leven ondervinden of ondervonden hebben. Het feit dat ze niet geaccepteerd of gerespecteerd worden, dat ze niet mooi genoeg gevonden worden, dat ze in hun jeugd niet genoeg liefde hebben ontvangen, afgunstig zijn en ze zich door dit alles denken te moeten bewijzen. Later is een surrealistisch boek waarin de verhoudingen binnen het gezin Covey en de onmogelijke keuzes die zij na het ongeluk moeten maken, op een ingrijpende manier neergezet worden.

Donderdagskind

Alison Pick

Praag, 1939: een Joodse familie valt uiteen
'Ik zou willen dat dit een blij verhaal was. Een verhaal dat je eerst aan het twijfelen brengt, dat je doet wanhopen en dan, op het laatste moment, je hoop en je vertrouwen in de essentiële goedheid van de mens en de wereld toch herstelt.' Zo begint de mysterieuze hedendaagse verteller het verhaal dat ons meeneemt in de wereld van een joodse familie tijdens de op handen zijnde bezetting van Tsjechoslowakije door de nazi's in 1939.

Pavel en Anneliese Bauer zijn welgestelde Joden, wier levens op hun kop worden gezet door de komst van de Duitse troepen. Om deportatie te vermijden, vluchten ze met hun zesjarige zoontje Pepik en zijn geliefde kindermeisje Marta. Ze weten Pepik op een Kindertransport naar Engeland geplaatst te krijgen, maar hij zal zijn ouders of Marta nooit meer zien.
Donderdagskind is een aangrijpend verhaal over liefde, hoop en verraad. Het is een schitterend geschreven, ontroerende en spannende roman, voor de liefhebbers van Haar naam was Sarah, De middagvrouw en Sophie’s Choice.

De Canadese Alison Pick schreef een geweldig meeslepend verhaal over een familie en hun nanny in Tsjecho-Slowakije onder de nazi's. Bij iedereen raken gevoel en verstand meer en meer in de knoop, terwijl er onomkeerbare beslissingen genomen moeten worden die ieders verdere lot zullen bepalen. Wat is goed en wat is kwaad? En wie beslist voor de kleine Pepik?
Een heel mooi geschreven aangrijpend verhaal,je leeft mee wat die mensen allemaal hebben meegemaakt in de oorlog en om ook nog afscheid te moeten nemen van je kind..de liefde die er ontstaat,het verraad,de vernederingen Met een verrassende clou,met een brok in de keel zitten lezen zo aangrijpend. Pageturner

Het smalle pad van de liefde

Vonne van der Meer

Een Nederlands gezin brengt al jaren de zomer door bij een Frans-Nederlands gezin, dat na de dood van het jongste kind in de Auvergne is gaan wonen. Mae en Pieter Akkerman zijn de vrienden van na het ongeluk, de precieze toedracht ervan kennen ze niet. De vriendschap tussen de families lijkt er een voor het leven - tot die zomer.
Als de twee paren in elkaar gezelschap waren, hing er iets verliefderigs in de lucht. Net genoeg om hun het gevoel te geven dat ze gevieren aantrekkelijker, grappiger en leniger van geest waren dan als paar.
Het smalle pad van de liefde is een verhaal over een onmogelijke liefde die de weg vrijmaakt naar een ander verlangen. Een van de zeldzame boeken in onze tijd waarin van binnenuit een religieus ontwaken wordt verbeeld.

Het smalle pad van de liefde is een mooie, sensitieve roman waarin rouw, overspel en geloof onverwacht in elkaar grijpen.
Vonne van der Meer schreef een roman over verlies en over liefde, maar ook over schuld en boete. Over hoe mensen op zoek gaan naar iets buiten zichzelf, naar vergeving en zingeving in een maatschappij waarin dat niet meer zo vanzelfsprekend is. Hiermee geeft ze haar verhaal diepgang en een extra dimensie, waardoor je als lezer wordt uitgedaagd je werkelijkheid met andere ogen te bekijken.

Alsof het voorbij is

Julian Barnes

De Britse schrijver Julian Barnes en vertaler Ronald Vlek hebben met de roman Alsof het voorbij is de Europese Literatuurprijs gewonnen. Dat laat uitgeverij Atlas-Contact in een persbericht weten. Zowel auteur als vertaler winnen de prijs voor de beste Europese roman van 2011.

De vakjury van de prijs, waar Tweedekamerlid Frans Timmermans (PvdA), schrijver en Groene-journalist Joost de Vries, Hoogleraar Ton Naaijkens en boekhandelaars Monique Oosterhout en Herm Pol aan toebehoren, noemt Alsof het voorbij is in het juryrapport ‘even kalm [..] als verontrustend, even melancholiek als komisch’: (NRC)

Het grootse van de middelmaat
Het verhaal is eenvoudig, en die eenvoud is meteen waar het verhaal om draait. Drie vrienden, onder wie ik-verteller Tony Webster, krijgen op de middelbare school gezelschap van de wat zonderlinge nieuwkomer Adrian Finn. Ze zijn zestienjarigen van een specifiek type: vervuld van grote woorden, grote verwachtingen, ontleend aan Grote Literatuur. Onderling en in de les schermen ze met citaten en filosofische ideeën.

Natuurlijk weten ze dan nog niet dat het leven hoogstwaarschijnlijk niet groots en meeslepend zal uitpakken. Iedere zestienjarige meent immers de uitzondering te zijn op de regel, op het gemiddelde, de middelmaat. Maar ze weten ook niet hoe ontzettend gelijk ze hadden, tegelijkertijd. Dat grote woorden wel degelijk van toepassing zijn, alleen niet op de manier waarop je denkt of hoopt. De middelmaat van het gewone leven kan even ernstig lijden opleveren als een groots en meeslepend leven middelmatig kan zijn.
Het is een middelmatig leven, niet de moeite van het vertellen waard. Vriendschap die verwatert, het eerste vriendinnetje, huwelijk, kind, scheiding, pensioen. Een opeenstapeling van feiten, niets meer niets minder.
Uiteindelijk is alles onbetrouwbaar: de tijd, het geheugen, de geschiedenis en bovenal jezelf, als punt waarin deze abstracte begrippen concreet tot uiting komen. We zijn allemaal onbetrouwbare vertellers, daar blijft Barnes in al zijn boeken steeds op hameren. Wat blijft er dan nog over om te weten? In de eerste scène en in de laatste zinnen – of eigenlijk andersom, in de laatste zinnen en dan weer in de eerste scène – staat het er even terloops als treffend. Er is onrust, dan wel grote onrust. Of wellicht kun je alleen stellen: 'Er heeft iets plaatsgevonden.' Maar wat? Niemand die het weet of kan achterhalen. Niemand die niet beseft dat hij het niet weet. Dat is verontrustend, ja. Verontrustend goed.

De afrekening

Heleen van der Kemp

Verrassend!!... Het plot dat Van der Kemp heeft bedacht voor 'Afrekening' is prachtig doordacht, erg bizar, maar zo geloofwaardig neergezet!
Neemt iemand hier het recht in eigen handen?
Op de voorkant van het boek staat geschreven: Hoe ver ga jij als je kind wordt vermoord? En dat is precies de vraag waar het boek over gaat. De in Blond 15 geïntroduceerde rechercheur Britt Franken wordt ingeschakeld na de brute moord op Luuk Gerritsen. Gerritsen, een zware crimineel, is geëxecuteerd door zijn moordenaar. Op vergelijkbare wijze vallen er meer slachtoffers. Met 1 overeenkomst: de slachtoffers zijn allemaal schuldig bevonden aan het doden van een mens en hebben een relatief lage gevangenis – en / of werkstraf gekregen. Maar alle ouders van de omgekomen (volwassen) kinderen hebben een alibi voor het tijdstip van de moord op de moordenaar van hun kind. En de moorden zijn aangekondigd door middel van een advertentie in de krant. Het recht heeft gezegevierd, Viva Justitia.

In een sneltreinvaart neemt Van der Kemp de lezer mee haar verhaal in. Het krantenartikel aan het begin van het boek onderstreept de rauwe emoties van de ouders wanneer zij hun kind verliezen en de dader er met een lichte straf vanaf komt. Deze emotie zit verwerkt in het hele boek. Hoe moeilijk is het als ouder om je leven weer op te pakken. En hoe moeilijk wordt het als je het gevoel hebt dat de dader niet echt gestraft is en jij voor het gevoel levenslang hebt gekregen. De discussie over de strafmaat die in Nederland bij tijd en wijle opduikt heeft Van der Kemp in dit boek goed verwerkt.

De moorden in 'Afrekening' zitten op complexe wijze in elkaar. Al snel ga je je afvragen wie of wat Justitia precies is. Als lezer krijg je enkele aanwijzingen, maar pas tegen het einde van het boek weet je voldoende om serieuze vermoedens te krijgen. Dit boek werkt met een enorme spanningsboog toe naar een geniaal einde. Alle gebeurtenissen zijn tot in de details doordacht. Dat maakt het leuk om zelf mee te speuren met Britt Franken. Je krijgt elke keer net niet genoeg informatie om haar voor te zijn, waardoor dit een echte wodunnit blijft tot het einde. Je kunt zelf meepuzzelen zonder dat einde voorspelbaar wordt. Een geweldig boek, dat de echte thrillerliefhebber niet mag missen.

De Laatkomer

Dimitri Verhulst

Een man die dementie veinst, dat is een variant van 'le malade imaginaire'. In de novelle De laatkomer van Dimitri Verhulst laat verteller Désiré Cordier (74) al meteen weten dat hij een rol speelt, en dit zal hij telkenmale herhalen. Uit afkeer van zijn vrouw Moniek en haar 'verbale fusillades' heeft de gepensioneerde bibliothecaris Cordier deze laffe vlucht uit het burgermansbestaan bedacht.
Hij ziet in het tehuis een jeugdliefde terug, maar die is echt dement en een amoureuze herkansing is uitgesloten. Dan komt hij ook nog een iele tachtiger tegen, die krek als hij zo goed mogelijk acteert dat hij van het padje is. Dat had iets kunnen opleveren: zou iedereen een rol spelen? Maar Verhulst laat het bij die ene ontdekking.
Het wrange van Désirés ‘stervenskunst’ is de kracht van de roman. En passant neemt Verhulst zo, op een niet al te overdreven wijze, de bejaardenzorg op de hak. Waarmee hij het individuele verhaal extra schrijnend maakt, maar het tegelijk het persoonlijke laat ontstijgen.
Ik-verteller Désiré blijft moppen tappen en de schijn ophouden dat het zo beter is. Maar pijnlijk is de scène waarin zijn dochter voor haar gemoedsrust voorgoed afscheid komt nemen van haar vader, en hem vertelt – omdat hij wel ‘een geheim kan bewaren’ (au!) – dat zij haar man gaat verlaten: ‘Niet dat er vreselijke dingen zijn gebeurd tussen ons. Integendeel. Hij is het beste wat mij ooit overkomen is. Maar het is op.’
Kortom: zij neemt de stap wél op tijd. De veelzeggende reactie van Désiré: stilzwijgend blijft hij nonsens uitkramen. Dement doen.
De compositie maakt ook dat het uiteindelijk gaat schrijnen. Lezend moeten we concluderen dat Désiré in het slothoofdstuk toch wat rooskleurig vooruitblikt op zijn uitvaart. ‘Het is al sedert vele weken, ongetwijfeld, dat Moniek lijdt aan telefoonvrees’, noteert hij.
(We vragen ons af of Désiré aan het eind echt sterft, want dit blijft feitelijk “open”; we willen moeite doen hier de auteur over te benaderen!)