De avond is ongemak

Marieke Lucas Rijneveld

Winnaar van de International Booker Prize 2020

‘De avond is ongemak’ van Marieke Lucas Rijneveld is het schrijnende verhaal van een gereformeerd boerengezin dat wordt getroffen door de dood van een kind. Door de ogen van Jas, die zich ophoudt in het niemandsland tussen kindertijd en volwassenheid, zien we hoe de familieleden elk op hun eigen manier omgaan met het verlies. Vader en moeder zijn volledig verlamd door verdriet en zien niet hoe Jas en haar zusje Hanna en haar broer Obbe ondertussen langzaam ontsporen. Het is een verbluffend romandebuut dat is doortrokken van seksualiteit, geloof en de smerigheid van het bestaan. Marieke Lucas Rijneveld geldt als een van de grootste nieuwe talenten van de Nederlandse letteren. 

De plot van De Avond is Ongemak past op een bierviltje: gezin verliest oudste zoon, gezin rouwt en groeit uit elkaar. Dat wordt uitgesmeerd over 270 pagina’s, waarbij het verdriet, de onmacht tot communicatie en de drang om te ontsnappen zin na zin in je gezicht wordt gegooid.

Het is zondermeer een goed geschreven roman van een schrijver die gebruikmaakt van mooie taalvondsten. Het verhaal en vooral het einde is indrukwekkend. Ik kan het waarderen als een schrijver het aandurft om de lezer dat ongemakkelijke gevoel te geven.

Het Zoutpad

 Raynor Winn

Raynor Winn en haar man Moth zijn al meer dan dertig jaar samen. Hun oude boerderij in Wales hebben ze in de loop der tijd steen voor steen opgeknapt en omgebouwd tot een goedlopende B&B. Dan raken ze binnen een paar dagen alles kwijt: ze verliezen hun huis door een speculatieschandaal en ze krijgen te horen dat Moth een ernstige ziekte heeft. Ze hebben niets meer over en nog maar weinig tijd.

Met de moed der wanhoop nemen ze een impulsief besluit: ze gaan de eeuwenoude South West Coastal Path lopen, weg van alles en iedereen. Het is een tocht van duizend kilometer.  Met twee rugzakken en een kleine tent beginnen ze hun wandeltocht door het oeroude, verweerde landschap van rotsen, kliffen, zee en lucht. En dan gebeurt het. Met elke stap, door iedere ontmoeting, en ondanks alle moeilijkheden die ze onderweg tegenkomen, verandert hun tocht verder in een bijzondere ontdekkingsreis.

Het zoutpad is een inspirerend, openhartig en schitterend geschreven verhaal over het omgaan met verdriet, de helende kracht van de natuur en de herontdekking van de ware betekenis van het leven, als je alles bent kwijtgeraakt.

Ik ga leven

 Door Lale Guhl

Mooi geschreven boek, bij vlagen hilarisch. een eerlijke weergave in pijnlijke en benarde situaties.  Ongeacht uit welke culturele of religieuze achtergrond zijn er herkenbare posities en ervaar je raakvlakken waar je met frustratie ofwel verwondering kennis van neemt.

Getuigt van moed van de schrijfster. Zij neemt ons met haar weergave van haar wereld en/of leven mee aan de hand van anekdotes, maar ook politieke, historische en filosofische beschouwingen. Taal is soms zeer scherp maar kunstig verwoord.

T Hooge Nest

 Roxanne van Ieperen 

Het waargebeurde verhaal van twee joodse zussen in het verzet, een onderduikvilla in 't Gooi en het onvermijdelijke verraad

'Wanneer er gevochten moet worden, moet er maar gevochten worden. Je kunt jezelf niet ontrouw worden. Je kunt jezelf ook niets wijsmaken. We stonden ervoor. We hebben gedaan wat we moesten doen, wat we konden doen. Niet meer en niet minder.' Janny Brandes-Brilleslijper

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn de twee joodse zussen Janny en Lien Brilleslijper actief in het verzet in Amsterdam en Den Haag. Als het net zich rond hen begint te sluiten, moeten ze onderduiken. Ze komen terecht in 't Hooge Nest, een villa verscholen in de bossen van 't Gooi. Spoedig zal het huis onder hun leiding uitgroeien tot een van de grootste onderduikadressen in Nederland.
Terwijl de laatste joden in het land worden opgejaagd gaat het leven van enkele tientallen onderduikers zo goed en kwaad als het gaat door, pal onder de neus van nsb-buren en nazikopstukken. Als het einde van de oorlog in zicht is wordt het Nest verraden en de familie Brilleslijper belandt met het laatste transport in Auschwitz, samen met de familie Frank.
't Hooge Nest is een verhaal over moed, verraad en menselijkheid in barbaarse tijden, en brengt een ongekende geschiedenis met kracht tot leven.

Wees onzichtbaar

Murat Isik

 Een boek dat het opgroeien beschrijft van een Turkse jongen in deze omgeving, vraagt erom gelezen te worden. Want wat weet de gemiddelde Nederlander van de Bijlmer? En hoe is het leven voor een Turks gezin in die omgeving? Murat Isik (1977), schrijver en jurist, heeft het allemaal zelf meegemaakt. Voor een groot deel van Wees onzichtbaar, heeft Isik dan ook geput uit eigen ervaring.

 Door de ogen van het dan vijfjarige jongetje, is de Bijlmer een wonder. De verlichte flats zijn net ruimteschepen. Maar het gezin heeft het zwaar en dat wordt niet in de laatste plaats veroorzaakt door een egocentrische, autoritaire vader. Hij is onberekenbaar, valt onverwachts uit tegen wie hem maar in de weg staat en fysiek geweld vormt geen uitzondering. Werken doet hij niet, hij leest Lenin en Tolstoj, liggend op de bank en gaat naar de communistische vereniging. Ervan overtuigd dat men hem daar nodig heeft als leider.

Wees onzichtbaar

 is in meerder opzichten een roman over ontwikkeling. Niet alleen Metin, maar ook de rest van het gezin verandert. Misschien maakt de moeder nog wel de grootste ontwikkeling door. Murat Isik heeft een prachtige roman afgeleverd, in een vloeiende stijl, nergens een woord te veel, maar ook niet te weinig. Krachtige zinnen met natuurlijk aandoende dialogen. Met begrip en liefde, ook voor de vader, die alles overheerste en nauwelijks een positieve bijdrage leverde.

Reisverslag van een kat

Hiro Arikawa

Vroeg in de roman rijst de vraag waarom Satoru zijn kat eigenlijk weg gaat doen. Hij is er toch zo gek op? Arakawa laat de lezer tot ver over de helft van het boek gissen. De gebeurtenissen in de roman geven hier ook reden toe, want Satoru’s jeugd is alles behalve vlekkeloos verlopen. In Arakawa’s vlotte schrijfstijl (en een prachtige vertaling vanuit het Japans door Sander Schoen) ontvouwt zich Satoru’s levensverhaal. De roman blijft daarnaast stilstaan bij al het moois dat de natuur te bieden heeft – van de weidse oceaan en bergen sneeuw tot de vallende lentebloesem.

Satoru’s roadtrip is geen doelloos tripje door Japan. Zoveel wordt al snel duidelijk. Voor zijn vertrek heeft Satoru zijn jeugdvrienden namelijk stuk voor stuk een brief geschreven met de vraag: Kan ik Nana hier in veilige handen achterlaten? Als eerste bezoekt Satoru zijn vriend Kosuke die tegenwoordig de fotostudio van zijn vader runt. Vervolgens reist hij naar Daigo die op het platteland woont en tot slot naar Shusuke en Chikako; een echtpaar met een pension aan de voet van de berg Fuji.

Arakawa weet de typische gedragingen van een kat bovendien perfect op papier te zetten. Katten staan in Japan symbool voor geluk. Satoru heeft misschien niet zoveel geluk, maar weet iedere situatie toch te overwinnen met een dosis optimisme. Dit creëert het beeld van een man die iedere tegenslag wel aan kan. Wanneer langzaamaan duidelijk wordt dat het plot een onafwendbare maar rampzalige koers vaart, is het voor de lezer dan ook wel even slikken.

Jij bent van mij

Peter Middendorp

 In zijn vierde roman Jij bent van mij komt hij los van die elementen en implanteert hij ons in het hoofd van een boer, een jonge vader, die zich vergrijpt aan een jong meisje. Ook hier voelt de ik-figuur een afkeer voor zijn vader, nog steeds speelt het verhaal in de provincie, maar nu zoomt Middendorp in op hoe de psychologie werkt. Niet de buitenste laag: hoe werkt de wereld op je in, maar een laag dieper: hoe verwerk je de dingen?
Veel dingen overkomen Tille Storkema. Als kind is hij er getuige van hoe zijn vader een been verliest in een landbouwmachine en kan hij alleen maar kijken. De keuze voor een partner en voor kinderen lijkt iets wat hem gewoon overkomt. En voor hij het weet zit hij in een tredmolen waarin hij een rol moet aannemen. Het conflict tussen individu en omgeving, tussen je eigen verlangens en de verwachtingen van je omgeving lijkt het centrale thema bij Middendorp. Zijn vrouw wordt er niet aantrekkelijker op en het consumeren van het huwelijk neemt af naarmate zijn vrouw dikker wordt en haar haar korter laat knippen. Natuurlijke verlangens borrelen in een man die zich niet kan uiten, met als begrijpelijk (niet hetzelfde als logisch of terecht) resultaat een impulsieve verkrachting en een moord. Wat er precies is gebeurd weten we niet, dat heeft de ik weggestopt in de krochten van zijn kolkende brein, maar dat hij verantwoordelijk is voor de moord, wordt duidelijk. Maar dat is niet wat het boek zo bijzonder maakt, want er zijn vele van dergelijke verhalen.
Jij bent van mij is een boek om zorgvuldig en met aandacht te lezen. Je verplaatst je in het hoofd van een moordenaar, in de associaties, gedachten en gevoelens van een man die weet wat hij heeft gedaan - maar weet hij ook waarom? Tijdens het lezen vallen er steeds weer nieuwe puzzelstukjes op hun plaats.
De taal in Jij bent van mij is in al haar eenvoud ook zeer poëtisch, melancholisch, ritmisch. Eerst moest iets kapot en dan pas zagen we hoe het in elkaar zat.